حجت‌الاسلام والمسلمین علی اسبک‌تبار، از مبلّغان شهرستان تنکابن، در گفت‌وگو با خبرنگار خبرگزاری حوزه در ساری، با اشاره به فرا رسیدن هفته مازندران اظهار داشت: استان مازندران سرزمینی ریشه‌دار و سرشار از موهبت‌های الهی است که با تقدیم دانشمندان طراز اول به جهان اسلام، برگ‌های زرینی در تاریخ علوم اسلامی و فرهنگ تشیع رقم زده است.
کارشناس دینی با اشاره به صاحب کتاب ارزشمند «قصص العلماء» به عنوان یکی از مفاخر استان مازندران خاطرنشان کرد: دکتر علی اکبر ولایتی در کتاب «نقش شیعه در فرهنگ و تمدن اسلام و ایران» نام ایشان را در کنار بسیاری دیگر از علمای مازندرانی به عنوان شخصیت تأثیرگزار در تمدن این دیار یاد نموده است.
وی افزود: محمد بن سلیمان الطبیب بن محمد رفیع بن عبدالمطلب بن علی تنکابنی (۱۲۳۴-۱۳۰۲ ق)، از علمای شیعه امامیه در تنکابن و از علمای کثیرالتألیف. پدرانش همگی از علمای دین بودند و خود او نزد پدر و داییانش تحصیل علم نمود و چند سالی پس از فوت پدر به ترغیب جدش به عراق عرب مهاجرت کرد و در شهر نجف به تحصیل علوم پرداخت. استادانش همگی از علمای برجسته شیعه امامیه عراق و برخی از آنان در شمار بزرگ‌ترین علمای شیعه زمان بودند.
حجت الاسلام و المسلمین اسبک تبار با اشاره به شیخ انصاری و صاحب جواهر به عنوان دو تن از اساتید مبرّز تنکابنی ابراز داشت: آن عالم فرهیخته نام اساتید خود را به این شرح باز گفته است: ملاصفر علی لاهیجی، حاجی ملا محمدصالح برغانی، ملا عبدالکریم ایروانی، ملا محمدجعفر استرآبادی، سید محمدباقر شفتی، محمدابراهیم کلباسی، شیخ محمدحسن صاحب جواهر الکلام، شیخ حسن بن شیخ جعفر نجفی، شیخ محسن خنفر، شیخ مرتضی (انصاری)، آخوند ملا آقای دربندی و آقا سید ابراهیم. همچنین در ایام اقامت در تهران و اصفهان از کسانی همچون ملا علی نوری و حاجی محمدجعفر لنگرودی و آقا سید رضی مازندرانی و آقا سید علی تنکابنی، که دایی شیخ محمد تنکابنی بود، علم آموخت و ظاهراً تا پایان عمر در تنکابن به سر برد و همان‌جا درگذشت.
پژوهشگر معارف اسلامی با اشاره به آثار متعدد و ارزشمند شیخ محمد بن سلیمان تنکابنی یادآور گردید: این عالم فاضل، در فهرست آثارش قریب دویست کتاب و رساله را به نام خود ثبت کرد و از این روی، یکی از پرکارترین علمای شیعه در یکی دو قرن اخیر است. در این فهرست نشانی از کتب تاریخی دیده نمی‌شود، اما او چند کتاب درباره علمای شیعه تألیف کرده که، به سبب اشتمال بر احوال گروه‌هایی از علمای تاریخ شیعه، در زمره کتب تاریخی قرار دارند و یکی از آن‌ها، و در حقیقت معروف‌ترینشان، قصص العلماء نام دارد که آن را در روز چهارشنبه هفدهم رجب سال ۱۲۹۰ به پایان رسانیده است.
وی با اشاره به کتاب «قصص العلماء» خاطرنشان کرد: این اثر برجسته شیخ محمد تنکابنی، شرح احوال صد و پنجاه و چهار نفر از علمای شیعه را از قرن چهارم تا قرن سیزدهم هجری در بر دارد و، از جهت اشتمال بر شرح حال مفصل بسیاری از آنان، کتابی شایان توجه و ارزنده به شمار می‌آید. درباره علت تألیف چنین کتابی نوشته است، که چون تألیفات در احوال علما کمتر صورت گرفته، برای رفع این نقیصه و ادای احترام به عالمان شیعه و جبران بی‌توجهی‌های دیگران به این کار دست زده است.
حجت الاسلام و المسلمین اسبک تبار افزود: شیخ محمد تنکابنی در آغاز کتاب خود به فهرستی از کتب رجالی اشاره دارد که در شرح احوال علمای شیعه نوشته شده و فهرستی اجمالی از آنان به دست داده است؛ و به نظر می‌رسد که برخی از همین کتاب‌ها از جمله مراجع او در تألیف قصص‌العلما بوده‌اند. این فهرست مشتمل است بر کتاب‌های معالم العلماء نوشته محمد بن علی بن شهرآشوب؛ کتاب عبیدالله بن علی، از نوادگان برادر شیخ صدوق؛ امل الآمال نوشته محمد بن حسن بن حر عاملی؛ ریاض العلماء نوشته میرزا عبدالله؛ لؤلؤ بحرین نوشته شیخ یوسف؛ روضة البهیه نوشته سید شفیع بروجردی؛ مجالس المؤمنین نوشته قاضی نورالله شوشتری؛ تذکرة العلما از نوشته‌های خود تنکابنی؛ رساله شیخ اسدالله.
مبلّغ شهرستان آمل اظهار داشت: این عالم فرهیخته در کتاب «قصص العلماء» تا آنجا که توانسته، اطلاعات فراوانی درباره زمان تولد و مرگ و طول عمر صاحبان ترجمه و تألیفات ایشان و استادان و مشایخ و شاگردانشان و مناظرات آنان با سلاطین و بزرگان زمان و زهد و کرامات و تقوا و ذکاوت و عقل و هوش و شیوه زندگی و میزان ثروت و شکل زندگانی آنان به دست آورده و برای بسیاری از آنان گزارش‌های مبسوطی فراهم کرده است. این کتاب را، بر خلاف سایر کتب مشابه، مطابق زمان زندگی آنان تنظیم کرده است و، همان‌گونه که خود در خاتمه کتاب تذکر داده، برای آن چهارده مزیت قائل شده است که عبارت‌اند از سلسله اسناد موثق؛ اعتبار مستندات؛ راهنمایی طلاب علم در تحصیل علوم؛ ترغیب مردم به زهد و تقوا از طریق توجه به احوال صاحبان ترجمه؛ ترغیب مردم به دوری از دنیای فانی از طریق موعظه و پند و نصیحت؛ انتشار افاضات و نعمت‌های خداوندی؛ کفایت کتاب از جهت تعلیم و تعلم؛ یادآوری اسامی بزرگان دین و طلب مغفرت برای آنان؛ تحصیل طریقه علم؛ انبساط خاطر طلاب علم و ایجاد شوق در میان آنان؛ معرفت به اصول و فروع مسائل سخت و یا خلاف؛ ترغیب طلاب به ترک ریا و طلب دنیا؛ مجلس‌آرایی؛ تقویت اعتقاد به حقیقت دین اسلام و آل اطهار.
پژوهشگر معارف اسلامی با اشاره به تألیف کتاب قصص العلماء، در مدت هشتاد و چهار یا هشتاد و پنج روز یادآور گردید: تألیف کتابی با این حجم قابل توجه، آن هم در مدتی محدود، حکایت از میزان وقوف او به اخبار بی‌شماری درباره صاحبان ترجمه و حتی گروه‌های دیگری از علمای شیعه دارد؛ و از سوی دیگر، نشان قدرت حافظه و هوش قابل ملاحظه و توانایی فراوان او در تدوین و تنظیم این همه اخبار و اطلاعات در زمانی اندک است.
حجت الاسلام و المسلمین اسبک تبار با بیان اینکه «کتاب قصص العلماء یکی از جذاب‌ترین منابع برای هر کسی است که می‌خواهد با «چهره انسانی و واقعی» دانشمندان بزرگ تاریخ تشیع آشنا شود» تصری نمود: شیخ محمد تنکابنی در این کتاب اسامی بیش از دو هزار نفر از رجال را آورده و بیش از این نیز از کتاب و رساله نام برده است و سندی از قدرت حافظه و میزان دانایی خود به دست داده است. برخی از اطلاعات تنکابنی در این کتاب درباره یک دسته از علمای شیعه منحصر به فرد بوده و تنها در قصص‌العلما دیده می‌شود؛ نظیر اخباری که درباره سید محمدباقر شفتی و ثروت افسانه‌ای او به دست داده و از همین طریق به مراجع و دائرةالمعارف‌ها راه یافته است. یکی از مزایای این کتاب زبان فارسی آن است و، با توجه به گرایش شرح‌حال‌نویسان به استفاده از زبان عربی، این سلیقه تنکابنی سبب آشنایی بیشتر اهل کتاب با یک دسته از موضوعات خاص شده است.
نظر شما